นายหลวงกับงานออกแบบผลิตภัณฑ์

โดย : ลุ้ย กานต์สมเกียรติ
วันที่เผยแพร่ : 15 กันยายน 2550

โดย ผู้ช่วยศาสตราจารย์ลุ้ย  กานต์สมเกียรติ

ภาพที่ 1 เครื่องร่อน

ภาพที่ 2 หุ่นจำลองเรือศรีอยุธยา

          พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลเดชมหาราช พระมหากษัตริย์รัชกาลที่ 9 แห่งราชวงศ์จักรี ทรงเป็นพระมหากษัตริย์ที่มีพระราชอัจฉริยภาพในวิชาการ ทั้งทางด้านศิลป์และวิทยาศาสตร์ทุกด้าน ไม่ว่าจะเป็นด้านวิศวรรม สถาปัตยกรรม การถ่ายภาพ การดนตรี จิตรกรรมและประติมากรรม อักษรศาสตร์ ฯลฯ นอกจากที่กล่าวมาแล้ว พระราชอัจริยภาพด้านการออกแบบผลิตภัณฑ์ ก็ไม่ได้ยิ่งหย่อนไปกว่าด้านอื่นๆ พระองค์ทรงออกแบบและประดิษฐ์ตั้งแต่ทรงพระเยาว์จนถึงปัจจุบัน  งานด้านออกแบบผลิตภัณฑ์จะหมายรวมถึงสร้างสรรค์งานประดิษฐ์ และงานออกแบบ สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงโปรดงานออกแบบและประดิษฐ์ตั้งแต่ทรงพระเยาว์ เนื่องจากสมเด็จพระชนนีไม่ได้พระราชทานของเล่นมากมายเหมือนเด็กเกิดในสมัยนี้ จึงทำให้พระองค์สนพระราชหฤทัยในการออกแบบและประดิษฐ์สิ่งต่างๆ เป็นงานอดิเรามาก จนมีห้องปฏิบัติการงานช่างอยู่ในพระตำหนักวิลล่าวัฒนา นครโลซาน ประเทศสวิสเซอร์แลนด์ งานออกแบบและประดิษฐ์ด้วยพระองเอง อาทิ ประดิษฐ์เครื่องร่อนและหุ่นเครื่องบินต่างๆ รถไฟ ซึ่งเป็นของเล่นที่เกิดจากการนำเอาของเหลือใช้ในพระตำหนักมาใช้ในการประดิษฐ์

          เมื่อครั้งเสด็จนิวัติพระนคร ในปีพุทธศักราช 2481 ได้ทรงสร้างหุ่นจำลองเรือหลวงศรีอยุธยา การสร้างหุ่นจำลองถือเป็นงานส่วนหนึ่งของงานออกแบบผลิตภัณฑ์ จะต้องมีการวาดภาพร่างแบบ กำหนดขนาดสัดส่วนและชิ้นส่วนของแบบที่จะนำไปสร้าง และจินตนาการถึงผลงานจนแล้วเสร็จ ซึ่งต้องใช้ทักษะทั้งการวางแผนงานในการทำงานตลอดจนความคิดสร้างสรรค์ในการสร้างหุ่นจำลองนั้นๆ อีกทั้งในการลงมือปฏิบัติสร้างหุ่นจำลองหรือการผลิต การประกอบและการตกแต่งให้มีรูปทรงที่เสมือนกับของจริงในขนาดที่แตกต่าง พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ ได้แสดงพระอัจฉริยภาพถึงศิลปะในเชิงนักออกแบบ ทั้งในเรื่องของการใช้เครื่องมือ ความเข้าใจเรื่องของชิ้นส่วน วัสดุโครงสร้างต่างๆ รวมถึงเรื่องของสัดส่วนที่ถูกต้อง ความสวยงาม ตลอดจนความประณีต และความอดทนในการสร้างงาน จนออกมาเป็นหุ่นจำลองที่สวยงามได้

ภาพที่ 3 ทรงต่อเรือใบ

          เรือใบส่วนพระองค์ พระอัจฉริยภาพด้านการออกแบบและต่อเรือใบเป็นที่รู้จักของพสกนิกรมากที่สุด เพราะแสดงให้เห็นถึงพระราชอัจฉริยภาพของพระองค์ ในการประสานด้านการออกแบบและด้านวิศวกรรมได้อย่างสมบูรณ์สามารถแบ่งออกเป็นประเภทต่างๆ คือ เรือใบสากลประเภทเอ็นเตอร์ไพรส์ เรือใบสาประเภทโอเค เรือใบสากลประเภทม็อธ และเรือโมก  เรือใบที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวทรงออกแบบและสร้างนั้น เป็นเรือที่เหมาะสำหรับการแข่งขัน ราคาไม่แพง น้ำหนักเบา สะดวกในการเก็บรักษาและเคลื่อนย้ายเดินทาง มีคุณสมบัติว่องไวในการแล่นและกลับลำ วัสดุที่ใช้สร้างเรือหาให้ภายในประเทศ ผลสำเร็จของเรือใบที่พระองค์ทรงออกแบบและนำไปใช้ในการแข่งขัน มีผลต่อการพัฒนาอุตสาหกรรมต่อเรือและการเริ่มต้นธุรกิจการต่อเรือในประเทศไทย

          งานออกแบบที่เกิดจากพระราชดำริ แนวคิดในการออกแบบและพัฒนา ที่พระราชทานให้กับกรมชลประทานและมูลนิธิชัยพัฒนา ดำเนินการออกแบบและพัฒนาสิ่งประดิษฐ์ อันเนื่องมาจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้เสด็จพระราชดำเนินเพื่อเยี่ยมเยียนราษฎร ตามท้องถิ่นต่างๆ และได้เห็นปัญหาที่เกิดจากความทุกข์ยากของชาวบ้านและชาวเมือง ทรงพระราชหฤทัยใส่ต่อความเป็นอยู่และความทุกข์ยากของชาวประชาราษฎร์มาโดยตลอด

          แนวคิดในการออกแบบที่สมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานให้กับหน่วยงานที่รับผิดชอบ ครอบคลุมหลักการออกแบบและพัฒนาสิ่งประดิษฐ์ได้อย่างสมบูรณ์ ทั้งในด้านการพัฒนาประสิทธิภาพสิ่งประดิษฐ์ให้ดีขึ้นกว่าเดิม มีความเหมาะสมกับสภาพแวดล้อมทั้งในด้านราษฎรที่เป็นผู้ใช้อยู่ตามชนบท (usable) และหลักการทำงานที่สอดคล้องเหมาะสมกับสิ่งแวดล้อม   แนวคิดที่มุ่งเน้นให้ง่ายต่อการผลิต การขนส่งการติดตั้ง การใช้งานและการซ่อมบำรุง การใช้วัสดุภายในประเทศ แบบไทยทำไทยใช้ การใช้ประโยชน์ได้อเนกประสงค์ (multiuse) และราคาที่ประหยัด

 

ภาพที่ 4 เรือสุขาพัฒนา                                                               ภาพที่ 5 กังหันน้ำชัยพัฒนา

          สิ่งประดิษฐ์ที่เกิดจากแนวคิดในการออกแบบที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพระราชทานให้กับกรมชมประทานประกอบไปด้วย เครื่องสีข้าวและเครื่องนวดข้าวใช้กำลังคน รถม้าส่วนพระองค์ เครื่องจักรกลไฟฟ้าพลังน้ำ เครื่องจักรกลกังหันน้ำสูบน้ำทุ่นลอย เครื่องจักรกลไฮดรอลิคแรมหรือตะบันน้ำ เครื่องจักรกลอากาศใช้แก้ไขน้ำเสีย และเรือสุขาพัฒนา  สิ่งประดิษฐ์ที่เกิดจากพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงให้แนวคิดในการออกแบบและพัฒนาสิ่งประดิษฐ์ที่กล่าวมานี้ เป็นเพียงบางส่วนที่เกิดจากพระกรุณาธิคุณและเมตตาคุณ ที่เอื้ออาทรต่อพสกนิกรทุกหมู่เหล่า ไม่ว่าจะอยู่ที่ใดในแผ่นดินไทยนี้ ให้มีความสุขและมีคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้น ผลงานสิ่งประดิษฐ์เหล่านี้แสดงให้เห็นถึงพระอัจฉริยภาพ พระวิสัยทัศน์ของพระเจ้าอยู่หัว ในด้านการออกแบบและพัฒนาสิ่งประดิษฐ์ 

          โครงการส่วนพระองค์สวนจิตรลดา ซึ่งมีวัตถุประสงค์ให้เป็นโครงการตัวอย่าง โครงการทดลองและเป็นโครงการที่ไม่หวังผลกำไร ซึ่งก่อให้เกิดงานด้านออกแบบและพัฒนาผลิตภัณฑ์ ดังตัวอย่างบางส่วนดังต่อไปนี้ ควายเหล็ก เทียนหลวง แกลบแท่ง ผลิตภัณฑ์และสิ่งประดิษฐ์จากกระดาษสา บรรจุภัณฑ์ ที่ใช้บรรจุผลผลิตที่ได้จากโครงการส่วนพระองค์สวนจิตรดา

 

                                             ภาพที่ 6 ผลิตภัณฑ์จากกระดาษสา                        ภาพที่ 7 เทียนหลวง

          ในปีพุทธศักราช 2497 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว มีพระราชดำริให้อาจารย์สนั่น สุมิตร ผู้อำนวยการวิทยาลัยเทคนิคกรุงเทพฯ ในขณะนั้น สร้างหุ่นยนต์พร้อมพระราชทานพระราชทรัพย์ส่วนพระองค์ จำนวน 20,000 บาท เป็นค่าใช้จ่าย แล้วอาจารย์สนั่น สุมิตร ก็ได้มอบหมายให้อาจารย์สวัสดิ์ หงษ์พร้อมญาติ หัวหน้าแผนกช่างวิทยุเป็นผู้ดำเนินการสร้างหุ่นยนต์ตามที่วางแผนไว้ทันที โดยมีอาจารย์และนักศึกษาวิทยาลัยเทคนิคกรุงเทพฯ ช่วยทำด้วย โดยมีอาจารย์สวัสดิ์ หงษ์พร้อมญาติเป็นแม่งาน หลังจากหุ่นยนต์ได้สร้างเสร็จแล้ว พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวได้ทอดพระเนตร และได้ให้แนวพระราชดำริ ในการปรับปรุงให้หุ่นยนต์มีความสมบูรณ์ขึ้น และมีพระราชกระแสรับสั่งให้สวมเสื้อผ้าหุ่นยนต์ด้วย โดยให้สวมเสื้อกาวน์เป็นหุ่นยนต์คุณหมอ ที่หน้าอกติดเครื่องหมายกาชาดสีแดง พร้อมมีกระแสรับสั่งให้นำหุ่นยนต์คุณหมอไปแสดงในงานกาชาดที่สถานเสาวภา หุ่นยนต์คุณหมอสามารถเดินได้ ยกมือได้ ไหว้ได้ ฟังได้ พูดได้ โต้ตอบได้ ทำงานบางอย่างแทนคนได้ วินิจฉัยโรคได้ (ถ้ามีแพทย์คอยควบคุม) ข้อสำคัญคือทำงานแทนคุณหมอในที่ที่มีการติดเชื้อโรคได้โดยการควบคุมจากระยะไกล

ภาพที่ 8 พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงทอดพระเนตรหุ่นยนต์ต้นแบบ

          หุ่นยนต์คุณหมอที่พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ทรงมีพระราชดำริให้ออกแบบและสร้างเมื่อ 50 กว่าปี แสดงให้เห็นว่าพระองค์ทรงมีวิสัยทัศน์ที่กว้างไกล ทรงเข้าพระทัยในเรื่องการออกแบบและเทคโนโลยีเป็นอย่างดี พระองค์มีพระราชประสงค์ที่จะปลูกฝังให้สร้างหุ่นยนต์ ขึ้นในประเทศไทย เพื่อจะได้นำไปใช้ในกิจการต่างๆ ทั้งในด้านการสื่อสาร การเรียนการสอน การอุตสาหกรรม การแพทย์ ฯลฯ และนี้คือพระราชดำริที่มีพระอัจฉริยภาพอย่างยิ่งของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ภูมิพลอดุลยเดชมหาราชของชาวไทย

บรรณานุกรม

กรมชลประทาน, สำนักเครื่องจักรกล. เย็นศิระเพราะพระบริบาล : ประมวลภาพกิจกรรมกรมชลประทาน, ไม่ปรากฏปีที่พิมพ์.
มูลนิธิชัยพัฒนา. เครื่องกลเติมอากาศ แบบอัดอากาศและดูดน้ำ RX-5C. ไม่ปรากฏปีที่พิมพ์.
พรวิไล  คารร์. วารสารวิชาการคณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง, ฉบับที่ 4 เล่มที่ 2 ปีที่ 8 พ.ศ.2549, โรงพิมพ์แห่งจุฬาลงกรณ์มหาวิทยาลัย, 2549.
พลาดิศัย  สิทธิธัญกิจ. ใต้ร่มพระบารมีปกเกล้าฯ : พระราชอัจฉริยภาพในหลวง, กรุงเทพฯ, 2549.
บรรจง  วรรธนะพงษ์. ประวัติความเป็นมาและพัฒนาการเครื่องจักรกล : ที่พัฒนาขึ้นอันเนื่องมากจากพระราชดำริในพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว, กรุงเทพฯ : 21 เซ็นจู่รี่, 2542.
มหาวิทยาลัยศิลปากร. งานช่างของในหลวง / โครงการวิจัยของมหาวิทยาลัยศิลปากร. กรุงเทพฯ : มหาวิทยาลัย, 2539.
อุดม จะโนภาษ. หุ่นยนต์คุณหมอพระราชทาน, สารานุกรมไทยสำหรับเยาวชน ฉบับกาญจนาภิเษก, เล่มที่ 12, 2539.
 ___________. รายงานข่าวในพระราชสำนัก พระราชดำรัสพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ณ ท้องพระโรงศาลาเริง วังไกลกังวล อำเภอหัวหิน จังหวัดประจวบคีรีขันธ์. บทวิทยุออกอากาศทางสถานีวิทยุโทรทัศน์ไทยทีวีสีช่อง 3. (CD-ROM).
สุขเกษม  เจริญจันทร์. การศึกษาวิจัยระบบปรับปรุงคุณภาพน้ำด้วยพืชและเครื่องกลเติมอากาศ. สำนักวิจัยและพัฒนา กรมชลประทาน. (CD-ROM).
___________. โครงการส่วนพระองค์ เนื่องในวโรกาส 75 พรรษา พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดชฯ. (CD-ROM).

 

ที่มา :   ใต้ถุนบ้าน : นิทรรศการเพื่อถ่ายทอดผลงานต้นแบบจากปฏิบัติการสร้างสรรค์ของคณาจารย์ คณะมัณฑนศิลป์ มหาวิทยาลัยศิลปากร ครั้งที่ 1 พ.ศ. 2550 เพื่อร่วมเฉลิมพระเกียรติเนื่องในวโรกาสทรงเจริญพระชนมพรรษา 80 พรรษา.