ตุ่มสามโคก

ชื่อผู้สร้างผลงาน : ตำบลบางเตย อำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี
ชื่อผลงาน : ตุ่มสามโคก


          ตุ่มสามโคกมีแหล่งผลิตที่บริเวณวัดสิงห์ อำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี มีหลักฐานอันเป็นร่องรอยว่าได้มีการทำตุ่มสามโคกมาอย่างช้านาน เพราะมีโคกเนินดินขนาดใหญ่มีเศษเครื่องปั้นดินเผาแตกกระจายไปทั่วบริเวณ มีลักษณะโครงสร้างผนังเตาก่อด้วยอิฐเรียงซ้อนกันพังทลายปะปนกับเศษภาชนะดินเผาอื่น ๆ สันนิษฐานว่าใช้เป็นเตาสำหรับเผาภาชนะดินเผารวมทั้งตุ่มสามโคกด้วย

          ตุ่มสามโคก หรือ ตุ่มดินเผา ภาษารามัญ เรียกว่า อีเลิ้ง ผลิตเพื่อการค้ามาตั้งแต่สมัยกรุงศรีอยุธยาจนถึงสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้น  พ่อค้าชาวรามัญได้นำตุ่มสามโคกบรรทุกเรือไปขายยังเมืองบางกอกตามคู คลองต่าง ๆ ตุ่มสามโคกเป็นตุ่มใส่น้ำใช้ น้ำดื่ม มีหลายขนาดให้เลือก ทำจากเนื้อดินสีแดงส้ม เหมือนสีอิฐหรือสีมันปู เนื้อภาชนะค่อนข้างหนา ทรงปากโอ่งแคบ คอโอ่งจะติดกับไหล่มีลาย ยึดเป็นเส้นคู่ตรงไหล่ ตรงกลางป่องกลม รูปทรงเตี้ยป้อม ปากและก้นโอ่งมีขนาดใกล้เคียงกัน ดังสำนวนที่ว่า อ้วนเหมือนตุ่มสามโคก ลักษณะพิเศษของตุ่มสามโคก คือสามารถใส่น้ำไว้ ดื่มได้ ซึ่งตุ่มน้ำนี้จะเก็บรักษาความเย็นได้เป็นอย่างดี เนื่องจากเนื้อดินเผาไม่เคลือบน้ำยา น้ำจะซึม ซับจับเนื้อดินได้ดี สามารถเก็บความเย็นของน้ำไว้เป็นอย่างดี

          ในอดีตตุ่มสามโคกเป็นผลิตภัณฑ์เครื่องปั้นดินเผาที่ขึ้นชื่อมาก ผลิตโดยชาวมอญอพยพที่อำเภอสามโคก จังหวัดปทุมธานี ปัจจุบันตุ่มสามโคกของชาวอำเภอสามโคกยังคง ผลิตทั้งแบบดั้งเดิมและพัฒนาให้พิเศษขึ้นด้วยลวดลายต่าง ๆ ให้ดูสวยงามและทันสมัย มีทั้งผลิตขายในประเทศและส่งออกต่างประเทศ

          สำหรับตุ่มสามโคกแบบดั้งเดิมหาชมกันได้ที่วัดสิงห์, วัดสามโคก, พิพิธภัณฑ์สถานแห่งชาติพระนคร

 

ที่มา

คณะกรรมการอำนวยการจัดงานเฉลิมพระเกียรติพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว. วัฒนธรรม พัฒนาการทางประวัติศาสตร์ เอกลักษณ์และภูมิปัญญา จังหวัดปทุมธานี. กรุงเทพฯ : โรงพิมพ์คุรุสภาลาดพร้าว, 2544.

http://www.encyclopediathai.org/thaitemple/center/pathum/pathum_tum.htm

คำกำกับ : ตุ่ม, สามโคก

บทความที่เกี่ยวข้อง